• ارسطو : افلاطون برای من عزیز است ، اما حقیقت از او عزیزتر !
1
شاهدان ساکت ، وارثان بحران

شاهدان ساکت : وارثان بحران

حیدر سهیلی اصفهانی


چند روز پیش ، به مصراعی از زیارتنامه یا سوگنامۀ عاشورا می اندیشیدم : "  وَلَعَنَ اللهُ أُمَّةً سَمِعَتْ بِذلِكَ فَرَضِيَتْ بِهِ " . پروردگار مردمی را نفرین کند و گجسته گرداند که ماجرای ( شهادت ) تو را شنید ، پس به آن تن داد .  ناگهان ذهنم متوجه یک حرف اضافه شد : " فَ " که در فارسی ما آن را " پس " ترجمه می کنیم . از خودم پرسیدم : چرا " فَ " ؟ چرا نویسنده ، حرف اضافۀ " و " را به کار نبرد تا این لعنت و گجستگی ، تنها کسانی را در بر گیرد که از این رویداد راضی و شادمان شدند . استفاده از " فَ " ، عمومیت بیشتری به این گجستگی می دهد . خداوند مردمی را گجسته گرداند که این ماجرا را شنیدند و سپس سکوت کردند وخواهی نخواهی به پیامدها و نتایج آن هم تن دادند و به خیل رضایتمندان پیوستند .

چون پیشتر مطالعاتی دربارۀ نگاه انجیل (عهدجدید) به روایات مسیحیِ بر صلیب کشیده شدن حضرت عیسی داشتم ، می دانستم که به شکل ویژه به کسانی اشاره داشته است که فقط ایستادند و مرگ مسیح را دیدند ، فقط برای این که نمایش یا واقعه ای را مشاهده کرده باشند و سپس هر کس به دنبال کار خودش رفت . در جریان جستجو به آیه ای رسیدم که برای من تکان دهنده بود . در انجیل یوحنا ، در آیۀ 27 ، مسیح بر صلیب مادر خود را دید و فریاد زد : " ای زن ، این پسر توست " در جایی دیگر، ای مادر ، این پسر توست . ناخودآگاه یاد شعر محتشم کاشانی افتادم : " این کشتۀ فتاده به هامون ، حسین توست " .

در تمام انجیلها ، به یهودیانی اشاره شده است که پیلاطس حاکم اورشلیم را وادار کردند که مسیح را به صلیب بکشد ؛ اما فقط در یکی از این انجیلها ، یعنی انجیل لوقا آیۀ 35 دیدم که قابل دیده است در میان کسانی که لباسهای عیسی را بین خود تقسیم می کردند و عده ای قرعه می افکندند ، به عده ای هم اشاره کند که 

فقط به تماشا ایستاده بودند . حتی در ادامه ، انجیل لوقا همانند دیگر انجیل ها ، به زنانی از اورشلیم اشاره می کند که بر مسیح می گریستند ، بی آن که کاری کنند و مسیح به آنها گفت : "ای دختران اورشلیم ، برای من گریه نکنید . بلکه به جهت ( بهر) خود و اولاد خود ماتم کنید . * زیرا اینک ( آنک ) ایامی می آید که در آنها خواهند گفت : خوشا به حال نازادگان و رحمهایی که بار نیاوردند و پستانهایی که شیر ندادند * و در آن هنگام به کوهها خواهند گفت : بر ما بیفتید و به تل ها که ما را پنهان کنید * زیرا اگر این کارها را به چوب تر کردند ، به چوب خشک چه خواهد شد ؟" ( لوقا : آیات 28 تا 32 )

برای من بسیار جالب بود که بسیاری از آثاری که به بحرانها و وقایع خونین پرداختند ، انگشت اشارۀ تقصیر را به سوی کسانی گرفته اند که هر چه در دلشان بود ، در عمل بی تفاوت می ایستادند و خود را تماشاچی صرف می دانستند یا حتی زمزمه وار اعتراضی هم می کردند. این نگاه از نظر من نگاه کاملا درستی است .

وقتی دو نوع انسانِ دنیای پیشرفته را با انسانِ جهان سومی مقایسه می کنم ، می بینم در جهان پیشرفته از شمار آدمهای بی تفاوت ، بسیار کاسته شده است و بر شمار انسانهای علاقمند صاحب ایده و موضع افزوده شده است . در حالی که در جهان سوم ، نوع انسان بی تفاوت و بی علاقه به سرنوشت خود و جامعه ، اکثریت تعیین کننده را تشکیل می دهد . از او می خواهند ساکت شود ، ساکت می شود و می ماند . از او می خواهند از کسی حمایت کند ، از بیم جان یا روزی ، حمایت می کند و این البته از نادانی او ، به تاثیر این بی تفاوتی یا " ابن الوقتی " در سرنوشت اوست . چون همیشۀ گلۀ گوسفندان ، یا چوپانی می یابد یا به دندان گرگ دریده می شود .

در هر دو صحنه ؛ صحنۀ شهادت حسین ( ع ) و روایت مسیحیان از شهادت مسیح ( ع ) ، نامی از مردم برده می شود . مردمی که بخشی از سپاه شدند ، ایستادند ، جنگیدند ، هتک حرمت کردند و کشتند . در کربلا ، حسین و خاندان و یاران او ، مشتی خارجی معرفی شدند که بر خلیفۀ پیامبر خدا خروج کرده بودند . همان نقش مردم ، ایشان را زدند و آب دهان بر آنها انداختند . گو آن که اندکی بیش نبودند ؛ اما از دید حاکمان ، مردمی که خواستار کشتار اسیران می شدند ، همانها بودند . اما مردم اصلی کسانی در پشت این نمایش بودند که به قول لوقا ، فقط ایستاده و می نگریستند یا گاه صدای گریه ای همانند گریۀ " دختران اورشلیم" از آنان شنیده می شد .

در روایت عهد جدید و اناجیل اربعه ، همین نقش مردم را به وضوح می بینیم که همگی از مردم یهودی یاد می کردند که بر عیسی آب دهان می انداختند و او را با پاره سنگ و خار و خاشاک فرو می کوفتند .  پیلاطس حاکم اورشلیم ، هرچه اصرار می کرد که به میمنت و شادباش عید فصح از اسیر درگذرد ، آن مومنان که از کاهنان معبد هیکل خط گرفته بودند فریاد می زدند ، بارنابای قاتل را آزاد کن ، اما عیسی ناصری را بر صلیب بکش . اناجیل همگی از این مردم یاد کردند ، جز انجیل لوقا که هرچند به این جماعت اشاره ای کرده است ، اما اشاره ای گذرا به خیل مردمی کرده است که فقط ایستاده بودند و نگاه می کردند . این همان مردمی هستند که اگر هشیار نشوند و زمام امور را به دست نگیرند ، حساسیت به خرج ندهند ، پرس و جو نکنند و واکنش شدید نشان ندهند ؛ در نهایت ، نقش آنها پاک خواهد شد و کسانی نقش مردم را برعهده خواهند گرفت که به سادگی فریب می خورند و در ازای پشیزی دنیوی یا اخروی ، در خدمت ستمگران قرار می گیرند ....

والسلام